i Dowiedz się więcej o projekcie
Nawiguj do zabytku

Katedra
św. Jana Chrzciciela
we Wrocławiu

scroll to
explore

Wirtualny Spacer

Upowszechnienie
poprzez cyfryzację

Interaktywna platforma wirtualna powstała jako część projektu „Upowszechnienie poprzez cyfryzację 2D/3D Katedry pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu – Matki kościołów Śląska”, realizowanego przez parafię katedralną pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu w partnerstwie z Fundacją Wirtualizacji Narodowego Dziedzictwa Kulturowego w Gorzowie Wielkopolskim.

Zadanie polegało na wiernym, wirtualnym odtworzeniu najważniejszej części Pomnika Historii – Katedry pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu oraz znajdujących się w niej zabytków ruchomych poprzez dwu- i trójwymiarową cyfryzację. Głównym celem projektu było opracowanie i digitalizacja zasobów dziedzictwa kulturowego oraz udostępnianie i umożliwianie ponownego wykorzystywania zasobów cyfrowych do celów popularyzacyjnych, edukacyjnych, naukowych oraz podejmowanych w przyszłości badań konserwatorskich i prac konserwatorsko-restauratorskich.

Projekt jest realizowany w celu stworzenia precyzyjnego i efektywnego narzędzia do zarządzania i ochrony przestrzenią zabytkową kościoła dla konserwatorów zabytków i historyków sztuki, architektów i ekspertów budowlanych, specjalistów ppoż, organów śledczych i procesowych.

Parafia katedralna tym projektem wdraża najnowsze światowe standardy w dziedzinie ochrony zabytków, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony konserwatorskiej (cyfrowa aplikacja do zarządzania zinwentaryzowanym cyfrowo zbiorem kościoła) oraz bezpieczeństwa (modele 3D architektury kościoła i zabytków ruchomych, cyfrowe gigapanoramy sferyczne HDR, cyfrowe reprodukcje gigapixel i dokumentacja fotograficzna gigapixel).

W myśl przyjętych przez parafię katedralną założeń długofalowych, projekt stanowi pierwszą fazę digitalizacji zasobów dziedzictwa kulturowego, zgromadzonych na terenie parafii, będących najważniejszą częścią Pomnika Historii”Wrocław – zespół historycznego centrum”, do których zaliczają się, poza Katedrą św. Jana Chrzciciela, gotycka Kolegiata Świętego Krzyża i św. Bartłomieja, późnoromański kościół św. Idziego z 1 poł. XIII wieku, wspaniały Pomnik św. Jana Nepomucena, odkuty przez Johanna Georga Urbańsky’ego i Johanna Albrechta Siegwitza w latach 1730-1732 oraz najstarszy zachowany pomnik we Wrocławiu – statua Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z Dzieciątkiem z 1694 roku, usytuowana przed wejściem głównym do Katedry.

W kolejnych latach Wnioskodawca zamierza kontynuować działania dygitalizacyjne, które będą wyznacznikiem zmian w sferze komunikacji zabytków z otoczeniem. Bowiem przewiduje się znaczny przyrost liczby osób (w tym osób niepełnosprawnych i osób starszych), które poznają bezcenne zabytki parafii będące wybitnymi zabytkami o znaczeniu ponadregionalnym.

Promocja Kultury

Parafia katedralna pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu – beneficjent Projektu: „Upowszechnienie poprzez cyfryzację 2D/3D Katedry pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu – Matki kościołów Śląska”, który otrzymał dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury (program grantowy „Kultura cyfrowa 2022”).

Sponsorem generalnym projektu jest Fundacja PKO Banku Polskiego. Kierując się mottem „Dobro procentuje”, od 2010 r. Fundacja działa na rzecz dobra publicznego, inspiruje różne środowiska i oddziałuje na społeczności lokalne, poprzez tworzenie warunków społecznych, umożliwiających wszystkim poprawne funkcjonowanie.

Historia

Matka kościołów Śląska

Katedra wrocławska pw św. Jana Chrzciciela arcybiskupstwa wrocławskiego, została zbudowana w stylu gotyckim w latach 1244-1341. Jest to jedna z wizytówek Wrocławia – miasta spotkań. Jej dwie wieże, o wysokości prawie 98 metrów, są najwyższymi wieżami kościelnymi w mieście i, podobnie jak w Brnie, Pradze i Wiedniu, dominują w krajobrazie miasta.

1000

Dzięki staraniom Bolesława Chrobrego powstało biskupstwo Wrocławskie jako Sufragania Metropoli Gnieźnieńskiej. Pierwszym rządcą był Biskup Jan, który obrał za patrona diecezji św. Jana Chrzciciela.

I katedra Chrobrego. Po 1000 w związku z założeniem biskupstwa i w czasie wzmożonej aktywności budowlanej obiektów sakralnych w Europie po roku jubileuszowym pierwszy kościół zastąpiono większą budowlą przedromańską w formie trójnawowej bazyliki filarowej ze sklepioną kryptą o czterech filarach i wieżami w części wschodniej.

1150

Kazimierz Odnowiciel po nawrocie pogaństwa na Śląsk przywrócił organizację kościelną. Diecezją rządził wtedy Biskup Hieronim.

k. XI w.

II katedra Odnowiciela. W końcu XI w. z inicjatywy księcia Polski Kazimierza Odnowiciela zbudowano nową katedrę. Świątynia była utrzymana w formach wczesnoromańskich, trójnawowa z krótkim transeptem, posiadała jednonawowe prezbiterium zamknięte apsydą, pod którym mieściła się trójnawowa sklepiona krypta.

1158

III katedra walterowska. Biskup Walter rozpoczął budowę nowej kamiennej katedry w stylu romańskim. Budowa trwała 22 lata. Do dziś zachował się z niej szereg fragmentów, jak relikty krypty pod prezbiterium. Prawie cała zachowała się też figura św. Jana Chrzciciela z około 1160 r., którą po zniszczeniu w 1945 r. uzupełniono i umieszczono w muzeum archidiecezji.

1244-72

IV katedra. Biskup Tomasz I wzniósł cześć wschodnią obecnej Katedry, pierwszej gotyckiej świątyni w kraju.

XIV

Rozpoczęła się budowa części zachodniej części Katedry. Poważny wkład przy jej wznoszeniu miał Biskup Nankier, którego dziełem jest nawa główna i zakrystia.

XV

Ukończono budowę kaplic bocznych oraz budowę wieży północno- zachodniej z hełmem.

1540

Gwałtowny pożar zniszczył średniowieczny hełm wieży północnej, wiązania dachowe i dzwony.

1556

Odbudowano hełm w formach renesansowych, a w 1580 r. wzniesiono inentyczny na ukończonej już wieży południowej.

1633

Podczas wypierania z Wrocławia wojsk szwedzkich i sasko- brandeburskich przez wojska cesarskie spłoneła południowa wieża, południowa część katedry i dach zakrystii.

1672

Dobudowano barokową kaplicę Najświętszego Sakramentu.

1700

Z fundacji ks. Kardynała Fryderyka Hessena w latach 1680-1700 wybudowano barakową kaplicę św. Elżbiety.

1716-24

Zbudowano barokową kaplicę Elektorską Bożego Ciała. Fundatorem był Biskup Wrocławski Franciszek Ludwik Neuburg.

1749

Dziekan kapituły Krzysztof Runnerch ufundował kaplicę zmarłych.

1759

Pożar w Katedrze zniszczył hełmy wież, dzwony, organy, wiązania dachowe nad nawami, zakrystię i mały chór. Odbudowa zniszczonych elementów ciągnęła się długie lata.

XIX

Przeprowadzono restaurację wnętrza Katedry oraz elewacji zachodniej części z przedsionkiem w duchu pseudogotyku.

1945

Zniszczenia wojenne 1945 szacowane na 70% substancji zabytkowej pozbawiły Katedrę dachów i hełmów wież, wszystkich sklepień nawy głównej i prezbiterium oraz części sklepień naw bocznych. Spowodowały też uszkodzenia i nadwyrężenia ścian i łuków przyborowych, flarów nawy i detalu kamieniarskiego oraz zniszczenie znacznej części wystroju wnętrza.

1946-51

W czasie duszpasterowania Katedry przez J. E. Ks. Karola Milika i Ks. K. Łogosza pod kierunkiem Kier. Arch. M. Bukowskiego wstawiono wielki ołtarz z Lubina, stalle z kościoła św. Wincentego we Wrocławiu oraz osadzono nowy witraż w głównym wschodnim oknie, wg. projektu inż. Tadeusza Wojciechowskiego. W tym też czasie zawieszono dzwony pochodzące z Lubania. Kardynał Stefan Wyszyński dokonał aktu poświęcenia Katedry.

1952-55

W ołtarzu bocznym przy lewej nawie umieszczono obraz Matki Bożej z kościoła parafialnego w Międzylesiu. Obraz ten podarował Aleksandrowi Sobieskiemu Papież Klemens XI, chcąc uczcic pamięć jego ojca, wycięzcy spod Wiednia- dlatego nosi on miano obrazu Sobieskiego. Zastąpiono wypalone obrazy w bocznych ołtarzach obrazami współczesnych malarzy polskich.

Od 1968

Rozpoczęto pod kierunikiem arch. Edmunda Małachowicza drugi etap prac obejmujący konserwację architektury zewnętrznej, rekonstrukcję dachów, kaplic, odbudowę hełmów wież zachodnich oraz dokończenie konserwacji wnętrza.

Do 1974

Wykonano pokrycie miedzią dachów kaplic: Mariackiej i św. Jana.

Od 1975

Trwały prace nad przebudową i wymianą pokrycia dachów Katedry blachą miedzianą.

1985

Metropolita Wrocławski Henryk Kardynał Gulbinowicz zaakceptował projekt hełmów wież zaprojektowanych przez profesora Edmunda Małachowicza jeszcze w 1974 r. Po zatwierdzeniu przez wydział architektury w 1988 r. Proboszcz Katedry Ks. Infułat Adam Drwięga przystąpił do realizacji projektów hełmów wież.

1991

Wysokość wież z hełmem wyniosła 100m.

1997

Jan Paweł II 31 maja koronował obraz Sobieskiego jako Mater Adorans.

Architektura

Architektura
Katedry

Obecna, czwarta katedra pochodzi zasadniczo z okresu gotyku, z XIII–XIV w. Poprzedzały ją jednak 3 inne kościoły znajdujące się w tym samym miejscu. Obecny kształt jest efektem barokowych uzupełnień oraz współczesnych restauracji po zniszczeniach wojennych. Uchodzi za pierwszą w pełni gotycką świątynię na ziemiach polskich.

Katedra jest trójnawową gotycką orientowaną bazyliką z otoczonym obejściem (ambitem) i czworobocznie zakończonym chórem o długości 98 m i szerokości 44,5 m. Zarówno zachodnia, jak i wschodnia elewacja flankowane są wieżami, z czego wschodnie od późnego średniowiecza pozostają nieukończone. Katedra posiada trzy wejścia: główne, od zachodu, prowadzące przez domek portalowy oraz dwa boczne, od północy i południa.

Katedra otoczona jest wieńcem kaplic pochodzących w większej części z okresu gotyku. Posiada ponadto cztery różnej wielkości kaplice barokowe. Elewacje wszystkich barokowych kaplic poddano w 1997, przed kongresem eucharystycznym w 1997 i obchodami roku jubileuszowego 2000 renowacji, nadając im intensywne barwy, zbliżone do tych, jakie posiadały pierwotnie.

Głowa Chrystusa:
Prezbiterium i ambit

Architektura sześcioprzęsłowego chóru nawiązuje do gotyku katedralnego i posiada silnie wertykalną artykulację wnętrza. Konsole, na których opierają się zawieszone służki, mają nowoczesną silnie uproszczoną postać i pochodzą z lat 30. XX w. Chór sklepiony jest trzema sklepieniami sześciodzielnymi, zaś obejście sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Marmurowa posadzka chóru uniesiona jest o trzy stopnie w stosunku do nawy, wschodnie, mieszczące ołtarz przęsło o dalsze cztery.

Od XVI w. głównym ołtarzem katedry był manierystyczny ołtarz figuratywny ufundowany przez biskupa Jerina. Od grudnia 2019 znowu jest ołtarzem głównym. Barokowe stalle z lat 1662–1665 autorstwa Franza Motsa i Franza Zellera pochodzą z kościoła św. Wincentego. Wysokie i ciężkie stalle z licznymi płaskorzeźbionymi przedstawieniami prawie całkowicie zasłaniają otwarte w kierunku ambitu arkady. W oknach znajdują się powojenne witraże projektu polskich plastyków, m.in. Zygmunta Acedańskiego, Ireny Nowakowskiej-Acedańskiej, Stanisława Pękalskiego, Antoniego Michalaka.

Pod arkadami dzielącymi ambit od chóru zbudowano dostępne z ambitu konfesjonały, dostawione do tylnych ścian stalli. Obejście posiada bogatą dekorację kamieniarską kapiteli i zworników z przedstawieniami figuralnymi i herbami. Ponadto zwraca uwagę portal łączący południową część ambitu z zakrystią, stanowiący jedno z pierwszych dzieł renesansu na Śląsku, po zniszczeniach wojennych zrekonstruowany z wykorzystaniem dużej części oryginalnych fragmentów. Ambit odgrodzony jest od naw bocznych kratą i tylko w ograniczonym stopniu dostępny dla zwiedzających.

Dębowe stalle –
św. Norbert z Xanten

Barokowe, dębowe stalle z lat 1662–1665 autorstwa artystów bawarskich Franza Motsch i Josefa Zellera pochodzą z kościoła św. Wincentego we Wrocławiun należącego do klasztoru norbertanów. W ich zapleckach opracowano płaskorzeźby ze scenami z życia św. Norberta z Xanten (1082-1134), założyciela zakonu w miejscowości Prémontré koło Laon we Francji.

Początek cyklu tych przedstawień znajduje się po stronie południowo-wschodniej i przedstawia herb opata Matthäusa Paula, który sprowadził wymienionych artystów do Wrocławia. Pomiędzy reliefami umieszczono figury Apostołów, Ewangelistów i Ojców Kościoła, w zwieńczeniu rzeźby Aniołów z narzędziami Męki Pańskiej.

Ołtarz Jerina

Srebrny ołtarz
biskupa Jerina

Legendarny srebrny ołtarz główny, jeden z najcenniejszych zabytków późnego renesansu w Polsce. Ołtarz o wartości 10 tysięcy talarów został ufundowany w 1590 r. przez katolickiego biskupa Andreasa von Jerina, a wykonany na miejscu, we Wrocławiu przez miejscowych luterańskich rzemieślników pod kierownictwem złotnika Paula Nitscha. Cena ołtarza była w chwili złożenia na niego zamówienia równowartością średniej wielkości miasta. Po zainstalowaniu w katedrze w 1591 r. aż do końca II wojny światowej był jej głównym ołtarzem i jednym z najczęściej oglądanych zabytków w mieście. W ten sposób ołtarz katedralny wykonany przez luterańskich artystów stał się chlubą pierwszej katolickiej świątyni Śląska.

Ołtarz został częściowo zniszczony w 1632 r. przez wojska szwedzkie i saksońskie, gdy żołnierze ukradli srebrne blachy z tylnych ścian ołtarza, przy okazji uszkadzając skrzynię i boczne skrzydła. Srebrne figury nie zostały zrabowane, gdyż ukryto je przed zajęciem miasta. W 1650 r. ołtarz został odrestaurowany z polecenia siostrzeńca biskupa, kanonika Philippa von Jerina, wówczas blachy zastąpiono suknem ozdobionym srebrnymi gwiazdami i rozetkami.

W czasie II wojny światowej w trakcie działań przed Festung Breslau ołtarz został zdemontowany – srebrne elementy złożono w katedralnym skarbcu, a malowane skrzydła przewieziono do jednej ze składnic muzealnych, potem do kościoła w Szamotułach. Dopiero po 20 latach wróciły do Wrocławia. Wszystkie zachowane elementy ołtarza po raz pierwszy od 1944 r. zostały pokazane w 2017 r. na wystawie „Skarbiec. Złotnictwo archikatedry wrocławskiej” prezentowanej w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.

We wrześniu 2018 r. umowę w sprawie rekonstrukcji słynnego dzieła podpisali Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz ksiądz Paweł Cembrowicz, proboszcz Archikatedry pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu. 20 grudnia 2019 srebrny ołtarz biskupa Jerina powrócił do wrocławskiej katedry.

Kaplica św. Elżbiety

Theatrum
sacrum

Barokowa kaplica św. Elżbiety, przylegająca od wschodu do wieży południowo-wschodniej, została zbudowana w latach 1682-1700 przez włoskiego architekta Giacomo Scianziego, który wykonał także freski kopuły. Rzeźby są dziełem Domenico Guidiego i Ercole Ferraty. Fundatorem kaplicy był książę Fryderyk Heski, który w 1666 r. wszedł do grona wrocławskiej kapituły katedralnej, a dwa lata później został jej dziekanem. W 1671 r. przyjął sakrę biskupią i święcenia kapłańskie.

Kaplica posiada własną zakrystię przyległą od wschodu, nakrytą pulpitowym daszkiem oraz wyodrębnione prezbiterium zwrócone na południe. Nawa przekryta jest kolebką, a w środkowej części kopułą z latarnią ustawioną na bębnie o eliptycznym rzucie. W kaplicy znajduje się nagrobek fundatora (po stronie północnej) i ołtarz z rzeźbą św. Elżbiety Węgierskiej (po stronie południowej). Ściany pokryte są freskami autorstwa Andrzeja Kowalskiego przedstawiającymi sceny z życia patronki. Nad wejściem do kaplicy jest umieszczone popiersie jej fundatora pochodzące z pracowni Berniniego.

Kaplicę wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta z aneksem ołtarzowym i zakrystią. Główną część nakryto kopułą. Podział ścian, wprowadzenie kolumn, gzymsów i ornamentów oraz połączenie malarstwa ściennego i sztukaterii daje poczucie płynności i dynamiki oraz wrażenie większej przestrzeni. Istotne znaczenie ma gra światła wpadającego przez okna i kopułę, które kieruje wzrok oglądającego na ścianę południową i niszę ujętą w pary kolumn z ołtarzem św. Elżbiety, a następnie na ścianę północną, będącą tłem okazałego nagrobka fundatora.

Malarstwo ścienne obrazuje dzieła miłosierdzia św. Elżbiety i koniec jej krótkiego życia, przedstawionego w perspektywie otwartych bram Królestwa Niebieskiego i jego mieszkańców, wychodzących jej na powitanie.

Kaplica Mariacka

Kaplica grobowa
Przecława z Pogorzeli

Kaplica Mariacka na osi katedry, zwana „małym chórem”, została ufundowana przez biskupa wrocławskiego Przecława z Pogorzeli w czternastym stuleciu, a wykonana przez Mistrza Pieszkę, jako kaplica kolegium mansjonarskiego. Kaplica jest jednonawowa, dwuprzęsłowa z wydzielonym węższym czworobocznym również dwuprzęsłowym prezbiterium.

Zachodnie przęsło prezbiterium sklepione jest krzyżowo, pozostałe przęsła posiadają sklepienia pięciopodporowe. W centralnym miejscu kaplicy znajduje się sarkofag fundatora, wspaniała płyta nagrobna, odlana z brązu, biskupa Jana Rotha (hierarchy wrocławskiego z przełomu XV i XVI wieku), autorstwa Petera Vischera starszego z 1503 oraz liczne epitafia. Przed wojną w kaplicy znajdowała się także figura Madonny z Dzieciątkiem z połowy XIX wieku. Figura cudownie ocalała po działaniach wojennych i obecnie znajduje się w ambicie. Główny ołtarz kaplicy jest barokowy i zawiera kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

Przecław z Pogorzeli jest postacią przełomową w dziejach biskupstwa wrocławskiego. Jego poprzednik biskup Nanker, pamiętający jeszcze czasy przynależności Śląska do Polski, nie mógł pogodzić się z nowymi realiami politycznymi i w związku z tym popadł konflikt z panującą dynastią Luksemburgów. Jan Luksemburski znalazł poparcie wśród mieszczan wrocławskich, którzy, korzystając z panującej sytuacji, dopuszczali się gwałtów na dobrach kościelnych. Po śmierci Nankera, jego następca na stolcu biskupim, Przecław z Pogorzeli, załagodził konflikt z władcą i radą miejską, przyrzekając lojalność wobec dynastii panującej. Przecław nie tylko dbał rozwój ekonomiczny biskupstwa, doprowadzając je do rozkwitu, ale także pamiętał o tym, by utrzymać odpowiedni poziom moralny duchowieństwa. Biskup zakładał przytułki i wspierał zakładanie nowych placówek zakonnych.

Czas rządów Przecława z Pogorzeli to w historiografii kościelnej „złoty wiek” biskupstwa wrocławskiego.

 

Kaplica Bożego Ciała

Stary i Nowy Testament
w obrazach

Barokowa kaplica Bożego Ciała zwana też Elektorską, przylegająca do wieży północno-wschodniej, powstała w latach 1716-1724. Kaplicę ufundował na swoje mauzoleum biskup Ludwik Franciszek von Pfalz-Neuburg, który będąc jednocześnie biskupem Trewiru i Moguncji należał do elektorów Rzeszy Niemieckiej – stąd nazwa kaplicy. Projektantem był znany wiedeński architekt Johann Bernhard Fischer von Erlach. Dekorację malarską wykonał Carlo Carlone, prace rzeźbiarskie są autorstwa Ferdinanda Maximiliana Brokoffa.

Wystrój ołtarza jak i całej katedry jest unikalnym nawiązaniem do tradycji Starego Testamentu i jego wypełnienia się w Nowym. W ołtarzu głównym zatem można zobaczyć Mojżesza i Aarona a w centralnym miejscu Arkę Przymierza. Po przeciwnej stronie ołtarza obok Jezusa na krzyżu jest Mojżesz.

Wśród wystroju kaplicy na szczególną uwagę zasługują obrazy Johanna Franza de Backera. Freski w kopule przedstawiające bunt i strącenie Lucyfera to dzieło Carlo Carlone. Wśród fresków znajdziemy także wizerunki ewangelistów i doktorów kościoła. Nad latarnią umieszczone są cztery hebrajskie litery (jod, he, waw, he), które w Starym Testamencie oznaczały Imię Boga.

Również ta kaplica posiada kopułę z latarnią osadzoną na bębnie o eliptycznym rzucie. W kaplicy pochowano Marię Kazimierę Sobieską, wnuczkę Jana III Sobieskiego.

 

Malarstwo

Obraz Matki
Bożej Sobieskich
Matka Adorująca

Giovanni Battista Salvi (ur. 1605 w Sassoferrato, zm. 1685 w Rzymie) był jednym z najpopularniejszych malarzy rzymskich doby baroku. Największą sławę zyskały jego wizerunki maryjne, przetworzone z XV-wiecznych niderlandzkich wzorów graficznych i dzieł mistrzów renesansu.

Obraz Matki Bożej Sobieskich należy do większej grupy wizerunków określanych jako Pocieszycielka Strapionych. Maryja została przedstawiona w półpostaci, z głową lekko pochyloną na prawe ramię. Jej głowę i ramiona okrywa szafirowy, obszerny płaszcz, pod nim częściowo widoczny jest biały welon okrywający włosy. Subtelny modelunek twarzy i charakterystycznie złożonych dłoni uzyskano miękkimi, niewidocznymi pociągnięciami pędzla.

Uwagę przykuwają łagodne oczy Maryi. Niektórzy upatrują w tym spojrzeniu zjawiska nadnaturalnego, co wyraża popularny tytuł – „Oczami Wodząca”. Wrażenie żywego wzroku zostało stworzone przez malarza na podstawie wnikliwej obserwacji połączonej z wirtuozerią. Ciemne tło rozświetla delikatna aureola. W 1750 r. obraz otrzymał srebrną złoconą „sukienkę”, ozdobioną w partii płaszcza deseniem z kwiatów i liści. Tłoczenia w metalu powtarzają zarys szat, zatem obecnie widoczne są jedynie twarz i dłonie Maryi.

W 1713 r. papież Klemens XI ofiarował obraz Aleksandrowi Sobieskiemu, polskiemu królewiczowi zamieszkałemu w Rzymie, jako podziękę Kościoła za odsiecz wiedeńską. Po jego śmierci († 1714 r.) obraz trafił do jednego z jego braci – Jakuba, panującego w Oławie. W 1750 r. jego kolejnym właścicielem stał się hrabia Michael von Althan z Międzylesia. Umieścił go w ołtarzu głównym kościoła parafialnego.

W 1831 r. po zmianie wystroju kościoła obraz przeniesiono na ścianę boczną prezbiterium, osadzając go w bogatej ramie. W 1951 r. decyzją władz kościelnych przeniesiono go do katedry wrocławskiej. Został umieszczony w późnobarokowym ołtarzu bocznym przy filarze prezbiterialnym. Św. Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki do Wrocławia 31 maja 1997 r. nadał wizerunkowi tytuł Mater Adorans – Matka Adorująca – i ozdobił go koroną.

Obrazy
sztalugowe

Najcenniejszym obrazem, znajdującym się w w katedrze wrocławskiej do 1943 r., była „Madonna pod jodłami” z 1510 r. autorstwa niemieckiego malarza Lucasa Cranacha starszego. Przedstawia Marię z małym Jezusem na kolanach. Jezus trzyma w ręku winne grono, spoczywając na kosztownej poduszce. Obok niej złoty sygnet z sygnaturą L.C. Tłem jest górzysty krajobraz z pochyloną brzozą i jodłami.

Jest to jedno z najbardziej unikatowych przedstawień tematu Marii z Dzieciątkiem, który posłużył jako wzór dla dalszej twórczości mistrza i kolejnych pokoleń. Jest także uważana za najpiękniejszą z Madonn jaka wyszła spod pędzla Cranacha.

Około roku 1517 obraz Madonna pod jodłami pędzla Lucasa Cranacha starszego zawisł w kaplicy pw. Czternastu Wspomożycieli – obecnie pw. św. Jana Ewangelisty w katedrze wrocławskiej. Znajdował się tam aż do końca XIX w., gdy zdecydowano o przeniesieniu dzieła do katedralnego skarbca (co świadczy o ówczesnej świadomości wysokiej jakości artystycznej dzieła).

W 1943 z rozkazu władz niemieckich – w obawie przed nalotami alianckimi – Madonna pod jodłami wraz z innymi obiektami została przewieziona do klasztoru w Henrykowie, a wkrótce potem do Kłodzka. Po zdobyciu miasta przez Rosjan Kurt Engelbert – dyrektor Diözesanmuseum (obecnie Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu) – sprowadził pracę Cranacha do Wrocławia, a następnie umieścił w zarządzanym przez siebie muzeum – katedra bowiem była już wówczas zrujnowana. Po wojnie Niemcy potajemnie wywieźli oryginał obrazu podmieniając go na kopię, który to fakt odkryto dopiero w 1961 r.

Po wielu perypetiach dopiero w roku 2012 obraz Lucasa Cranacha starszego powrócił do Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu, będąc najcenniejszym obrazem odzyskanym przez Polskę po ostatniej wojnie.

Malarstwo
ścienne

Katedra wrocławska posiada bogatą kolekcję fresków, w szczególności w dwóch kaplicach za prezbiterium.

Najwspanialszą ozdobą Kaplicy św. Elżbiety są doskonałe freski autorstwa Giacomo Scianzi, obrazujące dzieła miłosierdzia św. Elżbiety i koniec jej krótkiego życia, przedstawionego w perspektywie otwartych bram Królestwa Niebieskiego i jego mieszkańców, wychodzących jej na powitanie. Malowidła umieszczone na żaglach kopuły przedstawiają alegorię cnót: Mądrości, Sprawiedliwości, Wstrzemięźliwości i Męstwa

Z kolei w Kaplicy Bożego Ciała zwanej Elektorską   znajdziemy freski w kopule przedstawiające bunt i strącenie Lucyfera. Wśród fresków znajdziemy także wizerunki ewangelistów i doktorów kościoła.

Witraże

Witraże w katedrze wrocławskiej zostały zaprojektowane i wykonane przez artystów współczesnych.

W prezbiterium znajdują się witraże autorstwa Tadeusza Wojciechowskiego. W oknie nad ołtarzem przedstawieni zostali patroni katedry i miasta Wrocławia: św. Jan Chrzciciel, św. Wincenty, św. Bartłomiej i Henryk II Pobożny. Pod nimi znajdują się wyobrażenia: głowy Jana Chrzciciela na misie, herbu księstwa biskupiego, herbu Wrocławia oraz głowy Henryka II Pobożnego zatkniętej na włóczni. W oknach po stronie południowej znajdują się wizerunki 24 biskupów wrocławskich, od Hieronima (1051-1062) do Piotra Nowaka (1447-1456), po stronie północnej herby dekanatów archidiecezji wrocławskiej.

W witrażach nawy głównej po stronie południowej, wykonanych przez Stanisława i Krystynę Pękalskich, wyobrażone zostały postacie św. Jadwigi, św. Jana Sarkandra, św. Alberta Chmielowskiego, NMP ze św. Maksymilianem Kolbe.

Witraż w oknie południowym pseudotranseptu, wykonany przez Antoniego Michalaka, przedstawia obraz bitwy pod Legnicą, stoczonej w 1241 r. z Tatarami, w której poniósł śmierć Henryk II Pobożny.

W witrażach znajdujących się od strony północnej zwracają uwagę herby kardynałów Bolesława Kominka i Henryka Gulbinowicza oraz papieża Jana Pawła II.